જીવન સાથેનો આપણો સૌથી અંગત સંબંધ એટલે ખોરાક.

ખોરાકની મૂળ વાત જ આપણે ચૂકી રહ્યાં છીએ

આપણા સૌ સાથે એવું બન્યું છે કે જમતાં જમતાં સમજાયું હોય—આપણે ખરેખર ત્યાં હતાં જ નહીં. કોળિયો મોઢામાં છે, થાળી સામે છે, પણ મન ક્યાંક બીજે છે. ઇમેઇલમાં. મીટિંગોમાં. હવે પછી શું કરવાનું છે તેમાં. અને એ ક્ષણે આપણે ભૂલી જઈએ છીએ: આ માત્ર જીવનમાંથી લીધેલો વિરામ નથી.

આ જીવન જ છે. આપણે ખોરાકને ખોટી રીતે સમજ્યાં છીએ. તેને ઇંધણની જેમ, યાદીમાં ટિક કરવાની એક બાબતની જેમ, રૂટિનની જેમ લીધો છે. પરંતુ ખોરાક એના કરતાં ઘણો વધારે પવિત્ર છે. એ આપણો સૌથી લાંબો ટકતો સંબંધ છે. જન્મની ક્ષણથી છેલ્લા શ્વાસ સુધી આપણે સાથે રાખેલો એકમાત્ર સંબંધ.

આપણાં લક્ષ્યો હતાં તે પહેલાં આપણાં ભોજન હતાં. આપણને ભાષા આવડતી હતી તે પહેલાં આપણને ભૂખ લાગતી હતી. અને એ ભૂખમાં આપણને મળ્યો પ્રતિસાદ—પ્રેમથી. હાજરીથી. કાળજીથી.

ખોરાક સ્મૃતિ છે. લાગણી છે. શાણપણ છે. સુરક્ષા કેવી લાગે છે તે આપણે સૌથી પહેલાં તેના દ્વારા જ શીખ્યાં. આનંદનો સ્વાદ કેવો હોય છે તે પણ. જોડાયેલાં હોવાનો અર્થ શું છે—માત્ર બીજા સાથે નહીં, પોતાની સાથે પણ—તે પણ.

આપણે ભલે ઝડપથી દોડતી દુનિયામાં જીવતાં હોઈએ, ખોરાક આપણને ધીમા પડવાનું આમંત્રણ આપે છે. અને જો આપણે ખરેખર સાંભળીએ, તો વર્તમાનમાં પોતાના ઘરે પાછા કેવી રીતે ફરવું તે શીખવે છે.

વિજ્ઞાન આપણને એ યાદ અપાવે છે જે આપણે અંદરથી પહેલેથી જાણીએ છીએ:

“સ્વાદ”નો 80% સુધીનો ભાગ જોવાથી શરૂ થાય છે—કોળિયો લઈએ તેના ઘણા પહેલાં આપણે આંખોથી ખાઈએ છીએ. ગંધ એ સ્મૃતિ સુધી પહોંચતો સીધો માર્ગ છે—એક સુગંધ, અને આપણે ફરી બાળપણમાં. અવાજ—કરકરો કરડવાનો, તડતડાટનો—એ પૃષ્ઠભૂમિનો ઘોંઘાટ નથી. એ આનંદ છે. ખોરાક મોઢામાં કેવો અનુભવ કરાવે છે, તે આપણે કેવું અનુભવીએ છીએ, શું યાદ રાખીએ છીએ અને કેટલાં સંતુષ્ટ થઈએ છીએ તેના પર અસર કરે છે. અને ગળી ગયા પછી પણ આપણું શરીર આપણે જે ખાધું છે તેની વાર્તા અનુભવતું રહે છે.

દરેક કોળિયો જીવંત હોવાની એક ક્ષણ છે. તો આપણે તેમાંથી ઊંઘમાં ચાલતા હોઈએ તેમ શા માટે પસાર થઈએ છીએ? આપણે કહીએ છીએ કે આપણને મનની શાંતિ જોઈએ છે. આપણે ધ્યાન કરીએ છીએ. ડાયરી લખીએ છીએ. રિટ્રીટમાં જઈએ છીએ. પરંતુ દિવસમાં ત્રણ વાર આપણને જાગવાનું આમંત્રણ મળે છે—અને આપણે તે ચૂકી જઈએ છીએ.

ખોરાક માત્ર આપણે શું આરોગીએ છીએ તેની વાત નથી. આપણે કેવી રીતે હાજર રહીએ છીએ તેની વાત છે.

આપણે ઉતાવળ કરીએ છીએ—કે સ્વીકારીએ છીએ? આપણે જાતને સુન્ન કરીએ છીએ—કે ધ્યાન આપીએ છીએ? આપણે પોતાને ખવડાવીએ છીએ—કે પોતાને ભૂલી જઈએ છીએ?

આ નિયમો, અપરાધભાવ કે સુખાકારીના વધુ એક ચલણ વિશે નથી. આ આપણે કોણ છીએ તે યાદ કરવા વિશે છે. સામાન્ય બાબતોમાં રહેલી પવિત્રતા પાછી મેળવવા વિશે. કંઈક પ્રાચીન અને સાચા તરફ પાછા ફરવા વિશે.

કારણ કે ખોરાક હંમેશાં જાણતો આવ્યો છે. તેમાં સ્મૃતિ, ઉજવણી, શોક અને સાજા થવાની પ્રક્રિયા સમાયેલી છે. તે આપણને ભેગાં કરે છે અને આપણને પોતાની પાસે પાછાં લાવે છે.

એટલે ચાલો, જાણે તેનું કોઈ મહત્ત્વ ન હોય તેમ ખાવાનું બંધ કરીએ. ભોજનને અડચણ માનવાનું બંધ કરીએ.

ચાલો, તેને એક અનુષ્ઠાન માનીએ. સ્વાદ લઈએ. થોભીએ. યાદ કરીએ. એ ચલણમાં છે એટલે નહીં. એ સાચું છે એટલે.

કારણ કે જ્યારે આપણે જમવા માટે હાજર થઈએ છીએ—સભાન હાજરી સાથે, આદર સાથે—ત્યારે આપણે કંઈક ધરમૂળથી જુદું કરીએ છીએ: આપણે યાદ કરીએ છીએ કે આપણે જીવંત છીએ.

#AwakenedLiving #FoodIsWisdom #MindfulLeadership #EmbodiedPresence #SacredOrdinary #ComingHome